Нұра ауданының мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі
Нұра орталықтандырылған кітапханалар жүйесі

Ай кітабы

Әлімжанов Ә. Ұстаздың оралуы, Жазушы, Махамбеттің жебесі: Романдар (Орысшадан аударған: С. Муратбеков пен Т. Жанұзаков. – Алматы: Жазушы, 1981.-544 б.

Дж.  Неру атындағы халқаралық сыйлықтың, Қазақ ССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Әнуар Әлімжановтың «Ұстаздың оралуы» атты бір томдық жинағына тарихи тақырыпқа жазылған «Ұстаздың оралуы», «Жаушы», «Махамбеттің жебесі» атты шығармалары еніп отыр.

            «Ұстаздың оралуы» романында орта ғасырларда өмір сүрген Ұлы ғалым әл-Фарабидің тарихи бейнесін жасаған.

Қазақстанның өз еркімен Россияға қосылуының 250 жылдығына арналып жазылған «Жаушы» романында қазақ халқының1723 жылдың көктеміндегі жоңғар шапқыншылығына қарсы ұлт-азаттық көтерілісі суреттеледі.

«Махамбеттің жебесі» романы Исатай Тайманұлымен бірге қазақ халқының 1836-1838 жылдардағы ұлт-азаттық көтерілісін басқарған ардагер ақын Махамбет Өтемісұлының тарихи тулғасын сомдауға арналған.

 

Анонс

Іс-шаралар анонсы мамыр -2020 жыл


2020 жылы мамырдың  11-нен – 16 на дейінгі аралықта өткізілетін іс-шаралар анонсы 

Көпшілік жұмыс

Уақыты

Онлайн-өтінімдер бойынша оқырмандарға қызмет көрсету (Күн сайын)

 

Виртуалды кітап көрмесі «Өлмейтұғын артында сөз қалдырған» (АОК)

11.05.20

Пайдалы тандау «Улы жәндіктерден қалай сақтанамыз» (АБК)

11.05.20

«Мерзімді басылымдар» онлайн таныстырылымы (Жараспай ауылдық кітапханасы)

11.05.20

«Ел рухын көтерген ер» Касым Кайсенов-библиопост. (Изенді ауыллдық кітапхана)

11.05.20

«Елін сүйген қорықшы» Ерлан Нұрғалиев өмірбаяны бейнеролик (Мынбаев ауылдық балалар кітапханасы)

11.05.20

«Қазақ хандары – халық қорғандары» қазақ хандығының тарихы туралы библио-глобус ( Ахмет ауылдық кітапханасы)

11.05.20

«Абай туралы сөз» ақынның 175 жылдығына орай (Тассуат ауылдық кітапханасы)

11.05.20

Қабдеш Жұмаділов «Дарабоз» кітабын оқуға ұсыныс (Көбетей ауылдық кітапхана)

11.05.20

«Ертегілер елінде» виртуалды кітап көрмесі (Кертінді балалар кітапханасы)

11.05.20

 Әлімжанов Әнуар Тұрлыбекұлы – жазушы, Қазақстанның халық жазушысы, туғанына 90 жыл (1930-1993) виртуалды кітап көрмесі «Әнуар – әлемі» (Жараспай ауылдық кітапханасы)

12.05.20

«Қазақтын қаһарман ұлы». Н.Әбдиров-библиопост. (Изенді ауылдық кітапханасы)

12.05.20

Нығмет Нұрмақұлы Нұрмақовтың туылғанына 125 жыл толуына орай «Өз елін сүйген тұлға» атты бейнеоролик (Ақмешіт ауылдық кітапханасы)

12.05.20

«Туған өлке туралы айтатын кітаптар» әдеби круизі (Байтуған ауылдық кітапханасы)

12.05.20

«Дархан халықтың дана Абайы» виртуалды кітап көрмесі (Кертінді ауылдық кітапханасы)

              12.05.20

«Мен сіздерге соғыс туралы айтамын...» Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 75 - жылдығына арналған. (Қарой ауылдық кітапханасы)

12.05.20

 «Журналдар әлемі»  библиофреші (ОАК)

13.05.20

«Сапарғали Бегалиннің шығармашылығына саяхат» викторина (АБК)

13.05.20

«Жараспайлық жас шайыр»  Жараспайлық жас ақын Ерболат Қуатбековтің өмірі мен өнеріне шолу (Жараспай ауылдық кітапханасы)

13.05.20

Ақындық минуттар Молдағалиев Ж."Әлия". Көбетей балалар кітапханасы)

13.05.20

М. Әуезов шығармашылығының шыңы – «Абай жолы» роман – эпопея (Заречный ауылдық кітапханасы)

13.05.20

«Ұлы халықтың - ұлы Абайы» . 175 жыл.  Виртуальная выставка (Егінді ауылдық кітапханасы)

13.05.20

«Жазда не оқу керек!» кіші мектеп жасындағы балаларға арналған кітап көрмесі (Ахметауыл ауылдық кітапханасы)

13.05.20

«Дарынды ақын» Қайып Айнабеков (Көбетей ауылдық кітапханасы)

13.05.20

 «Жақында қандай кітапты оқыдыңыз?» сауалнамасы (Байтуған ауылдық кітапханасы)

13.05.20

«Қазақтың зергерлік бұйымдары». Тұсаукесер (Кертінді ауылдық кітапханасы)

13.05.20

«Ұлы даланың екінші ұстазы» «Әл-Фараби бейнеролик (Кертінді балалар кітапханасы)

13.05.20

Ертегіні сүйетін балалар үшін: орыс халық ертегісі «Маша және аю» бейнеролик (Қарой ауылдық кітапханасы)

14.05.20

« Не ? Қайда? Қашан?». Есірткіге қарсы викторина (АОК)

14.05.20

Шығармашылық конкурс «Абай-дәуірдің тынысы»

14.05.20

«Әкем,шешем және мен-отбасымыз оқырман». Отбасылық оқу-фотогалерея (Изенді ауылдық кітапханасы)

14.05.20

«Соғыс туралы балаларға» мультфильмдер (Көбетей балалар кітапханасы)

14.05.20

«Нуркен Абдиров – прерваный полет...» (Тассуат ауылдық кітапханасы)

15.05.20

Қазақ КСР ҒА академигі, техника ғылымдарының докторы, профессор, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, КСРО Жазушылар Одағының мүшесі Евней Букетовтың туғанына 95 жыл толуына арналған Слайд

15.05.20

Біздің өнеріміздің бай тарихи өткені: Шолохов М. А., 150 жыл. Бейнеролик көрсетіледі. (Егінді ауылдық кітапханасы)

15.05.20

«Саған, кәсіпкер» виртуалды көрмесі (Байтуған ауылдық кітапханасы)

15.05.20

«Ұлылардың  ұлысы – Абай» Абай  Құнанбаевтың  туғанына 175 жыл. (Қарой ауылдық кітапханасы)

15.05.20

 


Авторландыру

Өз шежірең есіңде болсын

Қаралды (7588)

Кеңес
Көптеген оқырмандарды олардың ата-бабасы кім екендігі қызықтыра бастаған. Бұл әбден түсінікті. Әдістемелік ұсыныстар кітапханашыға оқырмандармен жұмыс жасағанда, отбасыға бағалы құжат - шежірені жасауда көмек береді. Оның мәні ата-тегінің ар-намыс сезімін, тегі үшін жауапкершілікті тәрбиелеу, өз отбасының тарихын халық тарихының бір бөлігі ретінде ұғыну. Бұл үшін өз шежіресін барынша терең білген жөн. Отбасы мен тек түпкі мағынасында – бұл сен, сенің ата-бабаң және сенің ұрпағың.
Бұл ата-тектік шежіре болады. Оны жасау үшін өз ата-аналарыңнан, ата-апалардан бәрін сұрастырып, барлығын өз шежіресіне жазып қою керек. Бұдан сенің тууын үшін, барлық адамдар кездесуі керек болғаны көрінетін «үлкен ағаш» пайда болады. Егер тым болмаса бір жіп үзілсе, сен дүниеге келмес едің, басқа біреу туар еді.  Өмір жалғасады. Тектің жақсы деген ерекшеліктерінің сақталуы, рухани құндылықтардың артуы, балаларыңыз бен немерелеріңіздің сізді мақтан еткені және бұл өмірдегі сіздің ісіңізді жалғастырғаны өте маңызды. Шежірені жасаған кезде өткенді түсіну үшін шыдамдылық қана емес, дедуктивтік әдіс те керек. Сонымен қоса терминологияны білу өте маңызды.
    Генеалогия (грек тілінен - «шежіре») жеке тұлғаның шығу тегі мен олардың арасындағы туыстық қарым-қатынасты жасауға көмек береді. Бұл ғылым жеке рулар мен олардың қоғам өміріндегі рөлінің тарихын зерттейді. Генеалогия уақыт пен пен кеңістікте салынған шежірелік қатар жүйесінің элементі адамның өмірбаянының шежіресін зерттейді.
Генеалогиялық (шежіре) ағаш – тек тарихын ағаш түрінде ресімдеу. Ағаштың дініңде ата-бабаның аты мен суреті яғни «ағаш тамыры» орналасады. Сабақ пен бұтақтар да ағаштың ұшар басын құрайтын ұрпақтардың аттары мен суреттері тұрады. Зерттеуді «туысқандық» пен «жекжаттық» терминдерін нақты түсініп алудан бастау керек.  Туыстар арасындағы қарым-қатынас бірқатар орнықты терминдермен анықталады. Олардың ең маңыздысы – туысқандық – «қан бойынша» қарым-қатынас және жекжаттық – неке бойынша қарым-қатынас.
Жекжаттық – бұл жұбайлар арасындағы және басқа жұбайдың қандық туыстарының арасындағы, сонымен қоса некеден туындаған жұбайлардың туыстары арасындағы қарым-қатынас. Жекжат – біреумен жекжаттықта болатын адам.
Тек – бұл ортақ ата-текпен байланысқан адамдар, яғни арғы атадан басталатын ер жағының ұрпағы. Уақыт өткен сайын тектегі адам саны көбейеді, және ол бірқатар дербес тектерге бөлініп кетуі мүмкін. Отбасы – түрлі тек: күйеуі мен әйелі, олардың балалары, балаларының отбасылары, немерелері байланысатын қоғамның негізгі бөлігі. Отбасы мен тек отбасы шеңберінде туыстықтың деңгейін анықтайтын терминдер пайда болады, мысалы: «ата-баба» (ол өз ұрпақтары үшін туысқандық кестеде атадан үлкен болып келетін кез келген адам бола алады).
Әкелік үй  – бұл әке ғана емес, ата-баба тұрған үй.
 
          Шежіре деректері – бұл түрлі құжаттар мен олардың көшірмелерінің жинағы: тектің әрбір өкілі туралы үзінді көшірмелері, суреттер, мәтіндер, естеліктер т.б. Әдетте құжаттама материалдары кітапханалардан, мұрағаттардан жиналып, құжаттамада жазылып жатқан адамды танитын кісілермен кездескенде жазылып алыну арқылы ұзақ жазылады.
           Шежірелік карточка шежірелік құжаттама негізінде тектің өкілі жөнінде қысқаша мәліметтерді қамтиды:
• жылы, күні, айы және туған жері;
• ата-анасы жөнінде мәлімет;
• отбасылық жағдайы: әйелі, күйеуі, барлық некелері жөнінде мәлімет;
• этникалық шығу тегі;
• физикалық жағдайы;
• білімі;
• дінге сенуі, өмірінің түрлі кезеңіндегі әлеуметтік және лауазымдық жағдайы;;
• саяси пайымдары, қаржылық жағдайы;
• қайтыс болған күні (дереккөздері мен шежірелік құжатқа сілтемелер болуы тиіс).

Шежірені жасау - генеалогиялық зерттеу нәтижесі.Ол шежірелік аңызды - отбасының шығуы туралы аңызды қамтиды, тектің барлық ұрпақтарын санап береді. Зерттеу нәтижесін ағаш түрінде ғана емес, шежірелік кесте ретінде де ресімдеуге болады. Шежірелік кестелер екі қағидат бойынша жасалады: өршімелі және бәсеңдейтін шежіре. Өршімелі – бұл ата-бабаны өршімелі шыққан тегі бойынша іздеу нәтижесі (ұлынан әкесіне, әкесінен атасына, атасынан арғы атасына дейін). Мұндай кестелерге жақын туыстар ғана кіреді. Тектің шығуын зерттеген кезде өршімелі шежіре басты болып есептеледі.
Кейіннен тарайтын шежіре ортақ ата-бабадан ұрпақтарға өріс алады. Мұндай кестелерге тікелей ата-баба ғана емес, шежіре ішіндегі де, шежіреден тыс та туысқандық байланыс кіреді. 9-10 тізелік шежіре 1000 адамды құраса да, мұндай жазбалардың мүмкіндігі шектеулі.
Туысқандарды мемлекеттік мұрағаттардан іздеуге болады. Бүгінде ақпарт жинаушыға мықты компьютерлік технологиялар көмек беруде. Ғаламторда шежірені жасаушылардың сұраныстарын орындауға арналған шежірелік сайттар пайда болды. Бұл үрдіске ең ірі кітапханалар қосылған.
Біреулер: «Шежіре! Тарихи құжаттың түрін! Біздің отбасымыз ең қарапайым, әйгілілігі жоқ, мұндайлар миллиондап қаптап жатыр!» Бірақ бұл барлық гүлдер бірдей, кемпірқосақта бір ғана түс – ақ түс бар деумен тең келеді. Бірдей саусақ ізі болмайтындай, отбасы да бірдей болмайды. Сонымен қоса, миллиондаған отбасы шежіре жасамайды, ал сіз оны жасайтын болсаңыз, ол сізде пайда болады. Шежіре ата-баба жөнінде естелік сақтауға көмектеседі.

Сіздерге «Туысқандық сөздігі» жадынамасын ұсынамыз.
Бұл минимумды бәрі біледі:
• қайын ата мен қайын ене – күйеудің ата-анасы,  ата-ене - әйелінің ата-анасы. Қалған туыстық қатынасты бәрі біле қоймайды.
• Құда мен құдағи – ерлі-зайыптылардың бірінің ата-анасы мен туысқанына екіншісінің ата-анасына туысқандық қатысы.
• Күйеубала – қыздың, әпкенің қайынсіңлінің күйеуі.
• Келін – жұбайына күйеуінің туған туыстарына қатысы: әкесіне, анасына, ағаларыңа, әпкелеріңе,  ағаларының әйелдеріне және әпкелерінің күйеулеріне 
• Қайынаға – күйеуінің ағасы.
• Қайынапа – күйеуінің әпкесі.
• Балдыз  - әйелінің ағасы.
• Балдыз –  әйелінің әпкесі.
• Бажа –балдыздың күйеуі.
• Немере аға мен немере қарындас  – ата немесе апа жағынан балалардың қыз-ұлдарының туыстық қатынаста болуы. Туған аға мен әпкенің балалары.
• Кіндіктес (аға мен қарындас) – ортақ ана, әр түрлі әкенің болуы;
• Қандас (аға мен қарындас) – ортақ әке, әр түрлі анадан болуы.
• Өгейлер (аға мен қарындас) – өгей ана мен өгей әкеден туған ағалы-сіңілі
• Жиен  – ағаның немесе әпкенің қызы не ұлы (туған, немерелес, шөберелес), соған сәйкес немере әпкенің баласы - немере жиен және т.б.
• Шөбере ұл (жиен) – ағаның немесе әпкенің немересі .
• Өгей ана – бұрынғы некеден туған балалардың әкесінің әйелі, туған ана емес.
• Өгей әке – ананың бұрынғы некесінен туған балаларының қазіргі уақыттағы әкесі, туған әке емес
• Өгей ұл – ерлі-зайыптыларды бірінің туған емес баласы, басқасына бала болып келетін.
• Асырап алған әке (ана) – қызды немесе ұлды асырап алған адам.
• Асыранды ұл (қыз) – біреумен асырап алынған.
• Күшік күйеу  – әйелінің үйінде қабылданған, сол үйде тұратын күйеубала.
Бұл өлкетанулық жұмыстың терең талдануы отбасыны іздеуге және отбасылық мұрағатты жасауға  итермелеуі мүмкін.Өз кезегінде, бұл іздеу, үлкендер мен кішілерді, қарттар мен жастарды жеке қызығушылықпен байланыстырады, ол керемет ашуларға әкелуі мүмкін. Осылайша, сіздің отбасыңыз тарихта, шежіресіңде жиырмасыншы ғасырдың ұрпағы жақсы әрі толығымен сипатталғандығымен әйгілі болады. Өз шежіреңізді зерттеу арқылы сіз отбасыңыздың ғажайыптығына көз жеткізесіз.
Кітапханаларда «Өз туысқандығыңды есте сақта» ұранымен  «Менің отбасымның өмірбаяны елімнің өмірбаянында» немесе «Менің отбасым», «Менің шежірем» атты сайыстарды өткізуге ұсынамыз.Ол сайыста өзінің шежірелік білімдерін жастар, оқушылар көрсетеді. Сайыс нәтижесі бойынша кітапханада «Мен және менің шежірем» әңгіме-кешін өткізуді, сайысқа қатысқан оқырмандардың әңгімелер жинағын шығаруды  ұсынамыз.

Құрастырушы С. Нұртазина,
кітапханаларды дамыту
секторының жетекшісі
 


 

© 2013 Нұра орталықтандырылған кітапханалар жүйесі
Әзірлеуші және қолдаушы: Интернет-компания Creatida
Яндекс.Метрика